Chương 1: LỜI NÓI ĐẦU

LỜI NÓI ĐẦU

Lời Nói Đầu*

Với vai trò là một trong những người kiến tạo chương trình đào tạo Thạc sĩ Huấn luyện – giảng viên khung tại Việt Nam, tôi vinh dự được góp một phần công sức vào quyển sách này. Qua đó, chuyển giao những ý tưởng cơ bản của chương trình cho các Thạc sĩ Huấn luyện, hy vọng họ “nhiễm loại virut có ích” của các phương pháp giảng dạy tích cực và truyền sự đam mê họ dành cho các phương pháp dạy và học tích cực ra khắp Việt Nam.

Những ý tưởng cơ bản của chương trình đào tạo Thạc sĩ Huấn luyện

Chúng tôi chưa bao giờ có ý định khuyên các giảng viên từ bỏ phương pháp thuyết trình truyền thống. Có thể nói, tôi hiếm khi nào có cơ hội được trải nghiệm những giờ thuyết trình tốt như ở Việt Nam. Tôi không sử dụng từ “nghe” thuyết trình, mà dùng từ “trải nghiệm”, vì kỹ năng và nghệ thuật thuyết trình của các bạn đồng nghiệp tại Việt Nam không chỉ bó hẹp trong giới hạn của ngôn ngữ, mà còn vận dụng sự biểu cảm của nét mặt và sự chuyển động của cơ thể để thu hút sự chú ý của người nghe. Việc sử dụng phương tiện hỗ trợ trong giờ giảng – chủ yếu là tấm bảng quen thuộc – được các bạn tận dụng một cách hiệu quả.

Nhưng tôi biết phương pháp thuyết trình chỉ có thể trở nên mạnh mẽ và có sức ảnh hưởng thật sự khi được kết hợp một cách sinh động với các phương pháp giảng dạy khác. Đây chính là lý do mà chương trình đào tạo Thạc sĩ Huấn luyện ra đời. Mục tiêu của chúng tôi là khiến cho các bạn đồng nghiệp tại Việt Nam cảm thấy hứng thú với các phương pháp giảng dạy và học tập mới, qua đó kéo người học ra khỏi trạng thái thụ động. Chỉ khi chính người học trở nên tích cực và chỉ khi người học tự mình tham gia vào bài giảng thì việc học mới có thể trở nên tích cực.

Kiên trì với ý tưởng này, chúng tôi muốn trang bị cho các bạn đồng nghiệp tại Việt Nam những kiến thức và kỹ năng cụ thể, giúp họ thực hiện giờ giảng theo các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Đồng thời, chuyển giao cho họ trách nhiệm phổ biến những kiến thức đó cho các giảng viên trên khắp mọi miền đất nước.

Niềm vui khi chứng kiến đồng nghiệp đứng trên bục giảng

Trong những lần sang Việt Nam gần đây, tôi không cần phải làm việc nhiều như trước nữa. Phần lớn thời gian làm việc trong chương trình đào tạo Thạc sĩ Huấn luyện, tôi ngồi ở cuối lớp và quan sát cách các Thạc sĩ Huấn luyện giảng bài trước các giảng viên. Những gì tôi đã nhìn thấy khiến tôi vô cùng phấn chấn. Các Thạc sĩ Huấn luyện thực hiện bài giảng một cách tự tin và vững vàng. Họ không sao chép những gì tôi đã hướng dẫn, mà tự mình xây dựng phong cách riêng bằng thế mạnh của bản thân, dựa trên tính chất đặc thù của người học tại Việt Nam. Các phương pháp được thay đổi để thích ứng với điều kiện cơ sở vật chất có sẵn. Không những thế, nhiều cách làm mới đã được họ sáng tạo và áp dụng vào thực tế.

Tất cả các bài giảng đều được thực hiện với một trình độ rất cao. Điều đó có nghĩa là các Thạc sĩ Huấn luyện của chúng tôi hoàn toàn có đủ năng lực để có thể giảng dạy ở nước ngoài. Một nữ đồng nghiệp Việt Nam khi đến thăm một trường đại học ở Đức đã phàn nàn với tôi rằng phương pháp giảng dạy ở đó chưa đạt chất lượng Thạc sĩ Huấn luyện. Điều đó làm tôi hơi ngượng một chút, nhưng cũng khiến tôi vui mừng khi nhận thấy sự phát triển nhanh chóng và vượt bậc với một chuẩn mực cao của các bạn đồng nghiệp tại Việt Nam.

Phải chăng người Việt Nam học khác?

Trong suốt nhiều năm ở Việt Nam, tôi nhận ra những khác biệt về văn hóa không quan trọng lắm. Thứ quan trọng hơn cả chính là nhận thức rằng: Về cơ bản, ở mọi nơi trên thế giới, con người đều có xu hướng học hỏi giống nhau. Tôi sẽ giải thích điều này bằng ba luận điểm sau đây:

1. Người học cần có mối quan hệ tốt với giáo viên

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, học mà không có cảm xúc sẽ không thành công, mà yếu tố quan trọng có khả năng tác động lên cảm xúc trong quá trình học tập chính là mối quan hệ tích cực giữa người dạy và người học. Một giáo viên thực hiện bài giảng như một “cỗ máy hoàn hảo” sẽ không thể khích lệ việc học nhiều bằng một người thầy giảng bài bằng sự vui vẻ, cởi mở, tôn trọng và hài hước. Người thầy giống như một tấm gương, nhưng tấm gương này không nhất thiết phải hoàn hảo, vì những sai lầm nhỏ là điều không ai có thể tránh khỏi. Tại Việt Nam, tôi nhận thấy các giáo viên thường sợ mắc sai lầm hoặc không trả lời được câu hỏi của người học. Xét trên phương diện sư phạm, nỗi sợ đó là hoàn toàn không có cơ sở.

2. Cách học tích cực ngày càng quan trọng

Như tôi đã trình bày ở trên, khuyến khích cách học tích cực là mục tiêu trọng tâm của chương trình đào tạo Thạc sĩ Huấn luyện. Chúng tôi hiểu được rằng người học chỉ có thể học tập hiệu quả khi họ tự nguyện tiếp thu nội dung bài giảng dưới sự hướng dẫn của người dạy, đồng thời có cơ hội để áp dụng ngay các kiến thức ấy. Chương trình đào tạo Thạc sĩ Huấn luyện của chúng tôi thành công chính là vì tất cả các khóa học đều yêu cầu áp dụng và thực hành ngay trong thực tế. Đối với người học, đó là một thách thức lớn. Đặc biệt là khi họ chỉ mới làm quen với các phương pháp này trong một khoảng thời gian ngắn, nhưng lại phải áp dụng ngay vào công việc thực tế dưới sự quan sát của các đồng nghiệp và các chuyên gia. Cách thực hành này gây ra áp lực, nhưng là áp lực tích cực nhằm khuyến khích và nâng cao chất lượng dạy và học.

3. Học là phải có sự liên hệ với thực tế

Lý thuyết và thực hành gắn bó với nhau như ngày với đêm. Nếu giờ giảng chỉ xoay quanh kiến thức sách vở và người học không nhận thấy mối liên hệ giữa kiến thức với cuộc sống thực tại thì buổi học sẽ không đảm bảo yêu cầu. Kiến thức lý thuyết có thể được người học ghi nhớ trong các kỳ kiểm tra, nhưng sau khi thi xong, kiến thức đó sẽ biến mất. Lý thuyết giúp chúng ta lý giải thế giới, từ đó tìm kiếm phương hướng thay đổi thế giới, nhưng nếu không có mối liên hệ với thực tế, lý thuyết sẽ chẳng làm được gì.

Ba ý tưởng cơ bản này có thể được thực hiện bằng cách áp dụng các phương pháp tích cực. Nhưng tôi sẽ nhường phần mô tả các phương pháp đó cho các bạn đồng nghiệp tại Việt Nam. Hiện tại, họ làm còn giỏi hơn tôi. Chính họ là người đã đưa các phương pháp đó hòa nhập vào đời sống Việt Nam và tiếp tục phát triển chúng. Các bạn có thể tìm thấy những hướng dẫn cụ thể của từng phương pháp trong cuốn “Cẩm nang Phương pháp Sư phạm” này.

- Ulrich Lipp

Chuyên gia huấn luyện sư phạm