Chương 2: PHẦN 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TÍCH CỰC

PHẦN 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TÍCH CỰC

Lợi Ích Của Các Phương Pháp Giảng Dạy Tích Cực

Chúng ta cùng dự hai giờ giảng:

Giờ thứ nhất, giáo viên thuyết trình say sưa. Suốt 20 phút đầu, học sinh lắng nghe rất chăm chú, tay ghi chép liên tục. Từng trang giấy lần lượt được viết kín. Sau 30 phút trôi qua, vài học sinh bắt đầu quay ngang, quay dọc, thư giấy được chuyển đi, lác đác chỗ này có tiếng nói chuyện riêng chỗ kia học sinh ngáp ngủ hoặc lim dim gà gật, thậm chí có em đã gục xuống bàn. Khoảng 1/3 lớp vẫn học rất nhiệt tình. Giờ học kết thúc. Trên bảng và trong vở dày đặc chữ của thầy.

Giờ thứ hai, giáo viên đặt câu hỏi và học sinh làm việc. Nhiều phương pháp giảng dạy khác nhau được sử dụng linh hoạt. Cô giáo phỏng vấn nhanh, thuyết trình ngắn nội dung bài giảng, sau đó phân công cho các nhóm làm việc, đóng vai và tranh luận. Lớp học giải lao bằng các trò chơi bổ ích. Không khí buổi học rất sôi nổi. Giáo viên cởi mở, vui vẻ và không cần phải thao thao bất tuyệt nhưng học sinh vẫn tham gia nhiệt tình. Nhìn vào lớp chỉ thấy “diễn viên chính” là các học sinh với nhiều hoạt động đa dạng, nhiều ý kiến khác nhau được đưa ra. Không ai có cơ hội để lơ là hay ngủ gật. Tất cả đều cuốn theo sự dẫn dắt của cô giáo. Cuối giờ, kiến thức được tổng hợp trên bảng và trong vở là thành quả của cả lớp. Những ý quan trọng được cô giáo nhấn mạnh, bổ sung. Nội dung bài học đã “thấm” vào mỗi học trò.

Bạn thấy hai giờ học này có quen không? Giờ thứ nhất, giáo viên chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình. Giờ thứ hai, giáo viên sử dụng kết hợp các phương pháp giảng dạy tích cực và phương pháp thuyết trình.

Phương pháp giảng dạy tích cực là gì?

Phương pháp giảng dạy tích cực, hay còn gọi là phương pháp giáo dục chủ động, phương pháp sư phạm hiện đại… là những phương pháp, cách thức, kỹ thuật khác nhau giúp cho giờ học trở nên sinh động và hấp dẫn, tạo cơ hội cho người học được làm việc một cách chủ động và sáng tạo.

Vậy người dạy và người học sẽ nhận được lợi ích gì khi áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực?

Lợi ích đối với người dạy

Khi áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, giờ giảng của mỗi giáo viên sẽ trở nên sinh động, hấp dẫn và có ý nghĩa. Tuy người học là đối tượng trung tâm nhưng vai trò và uy tín của người thầy lại được đề cao hơn. Bên cạnh đó, khả năng chuyên môn của người thầy sẽ tăng lên dưới đòi hỏi và áp lực “liên tục cập nhật” nội dung và kiến thức cho từng giờ giảng nhằm đáp ứng các câu hỏi của người học trong thời đại thông tin rộng mở.

Dạy học là quá trình trao đổi kiến thức giữa thầy và trò. Nếu thầy chỉ thuyết trình, có gì nói nấy thì những gì thầy giảng chỉ là kiến thức một chiều. Người học có thể cảm thấy chán nản vì đã biết những kiến thức ấy, hay cảm thấy đó là những nội dung không hữu ích, không thể ứng dụng trong cuộc sống hiện tại và tương lai của họ.

Người thầy phải luôn đổi mới nội dung bài giảng cũng như phong cách đứng lớp. Chỉ khi duy trì tinh thần “không ngừng đổi mới” này, người dạy mới có thể giữ cho tâm trí cởi mở để học thêm nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế từ học trò. Nhờ đó, mối quan hệ thầy trò sẽ trở nên gần gũi, tốt đẹp thông qua việc cùng nhau giải quyết các tình huống liên quan đến nội dung bài học và cuộc sống của người học.

Lợi ích đối với người học

Khi giáo viên dạy học bằng phương pháp giảng dạy tích cực, người học sẽ cảm thấy họ “được học” chứ không phải “bị ép học”. Người học được chia sẻ những kiến thức và kinh nghiệm của mình, đồng thời được bổ sung những kiến thức và kinh nghiệm chưa biết từ giáo viên và các bạn trong lớp. Nhờ đó, họ sẽ cảm thấy hạnh phúc khi được học, được sáng tạo, được thể hiện, được thực hành. Học theo hướng tích cực giúp người học ghi nhớ sâu các kiến thức quan trọng và tăng khả năng ứng dụng vào thực tế gấp 3 đến 4 lần so với cách học thụ động một chiều.

Dạy bằng phương pháp giảng dạy tích cực nghĩa là tìm mọi cách giúp người học được nắm quyền chủ động trong việc học, cho họ cơ hội được làm việc, được khám phá tiềm năng của chính mình. Người dạy cần giúp người học có được sự tự tin, có trách nhiệm với bản thân để từ đó chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng.

Charles Handy, nhà triết lý kinh doanh nổi tiếng người Anh, đã nói: “Để làm chủ tương lai của bản thân, chúng ta cần phải tự tin và tin tưởng vào giá trị của chính mình. Đó là điều mà các trường học nên dạy cho mọi người”*. Để người học có được sự tự tin và tin tưởng vào giá trị của chính mình, họ cần được học theo phương pháp chủ động. Chỉ khi người học chủ động tự khám phá kiến thức, tự học hỏi, tự thực hành và tự bổ sung hiểu biết cho nhau thì kiến thức họ học được mới trở thành tri thức của bản thân, mới chuyển thành hành động và thói quen hàng ngày của họ.

Mối quan hệ thầy trò trong việc dạy và học

Với cách dạy thầy đọc – trò chép, người dạy là người giữ vai trò trung tâm, phụ trách rót kiến thức vào đầu người học. Nhưng khi học theo cách này, kiến thức của thầy có thể trở thành kiến thức của trò không? Chắc chắn là không nhiều. Theo kết quả của nhiều nghiên cứu khoa học về giáo dục, cách dạy đọc – chép chỉ giúp người học tiếp thu tối đa 10 - 20% kiến thức.

Còn khi áp dụng phương pháp giáo dục chủ động, người học giữ vai trò trung tâm, người dạy chỉ đóng vai trò hướng dẫn và giúp đỡ. Người học chủ động tìm kiếm tri thức và có thể thu nhận kiến thức không chỉ từ thầy mà còn từ rất nhiều nguồn khác nhau.

Như vậy, vai trò của người dạy có giảm đi không? Xin khẳng định ngay là không. Ngược lại, vai trò người dạy càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Vì giữa biển thông tin mênh mông, người học thường không biết cách gạn lọc những kiến thức cần thiết, càng không biết phải làm sao để sử dụng và ứng dụng chúng vào cuộc sống. Tất cả những điều ấy đều cần đến sự chỉ dẫn của người thầy.

Sự thay đổi này đòi hỏi chúng ta phải thay đổi cách dạy và học như thế nào?

Với người học, các bạn cần hiểu rõ mình là ai và mình muốn trở thành người như thế nào; đồng thời nhận thức rõ đâu là kiến thức mình cần học và đâu là kiến thức mình muốn học.

Với người dạy, các thầy/cô cần phải có ý thức tự mình phấn đấu và tu dưỡng mỗi ngày, không ngừng học hỏi và sáng tạo nhiều hơn để xứng đáng với vai trò mới.

Tại Sao Người Dạy Cảm Thấy Khó Khăn Khi Triển Khai Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trên Lớp?

Nhiều giảng viên, đặc biệt là các giảng viên trẻ thường phàn nàn rằng rất khó để triển khai các phương pháp dạy học tích cực trong giờ dạy của mình vì đủ loại nguyên nhân và trở ngại, từ khách quan đến chủ quan. Đa phần thường đổ lỗi cho nguyên nhân khách quan, ít ai thành thật nhìn nhận rằng lỗi chính là do mình. Giờ chúng ta hãy thử tìm hiểu một số nguyên nhân phổ biến dưới đây:

1. Lớp đông: Lớp đông người (trên 50 người/lớp) là thách thức không nhỏ đối với người dạy khi muốn triển khai các hoạt động dạy học tích cực. Đa số người dạy phàn nàn rằng lớp học quá đông trong khi thời lượng giảng dạy lại hạn chế, rất khó lòng áp dụng thành công các phương pháp dạy học tích cực.

2. Tốn thời gian, dễ cháy giáo án: Các phương pháp dạy học tích cực đòi hỏi rất nhiều thời gian chuẩn bị, đôi lúc còn tiêu tốn nhiều chi phí đầu tư cơ sở vật chất hoặc thời gian. Các hoạt động diễn ra nhiều lúc không theo ý định của người dạy, dẫn đến tình trạng mất định hướng bài học, cháy giáo án bài giảng. Do đó, người dạy mất khả năng kiểm soát và khó làm chủ giờ học.

3. Không biết cách hoặc không muốn tạo động cơ cho người học: Nói cách khác là không biết làm thế nào để vào bài hiệu quả, gây hứng thú và lôi cuốn người học tự giác tham gia vào bài giảng ngay từ đầu tiết học.

4. Chưa biết cách đặt câu hỏi hiệu quả để lôi cuốn người học: Đặt câu hỏi dễ quá, người học sẽ chán. Đặt câu hỏi khó quá, người học sẽ ngại trả lời. Nhiều giáo viên cho rằng để xây dựng một hệ thống câu hỏi phù hợp cho nhiều đối tượng, khuyến khích người học tham gia phát biểu và xây dựng bài giảng là việc rất khó. Thật ra, trở ngại này xuất phát từ tâm lý lười soạn bài, lười thiết kế bài giảng, lười tư duy và lựa chọn các phương pháp dạy học thích hợp của người dạy.

5. Khó hình thành môi trường học tập sôi nổi, tích cực: Nguồn gốc của khó khăn này là do giảng viên chưa biết cách tạo điều kiện, khuyến khích, động viên người học thắc mắc và phản biện trong suốt quá trình nghe giảng; đồng thời vẫn giữ quan điểm cũ, cho rằng chỉ cần người học chăm chú tiếp thu bài giảng và trả lời được các câu hỏi giáo viên đưa ra nghĩa là tiết học đã thành công.

Để giúp các bạn tháo gỡ những khó khăn này, mời các bạn tiếp tục đọc bài tiếp theo, bài “Khắc phục những trở ngại khi áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực”.

Khắc Phục Những Trở Ngại Khi Áp Dụng Các Phương Pháp Giảng Dạy Tích Cực

Khắc phục những e ngại của người dạy và người học

khi áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực

1. Những e ngại của người dạy:

a. E ngại lớp đông, không áp dụng kịp: Đây là e ngại do hiểu sai về các phương pháp giảng dạy tích cực. Thực tế, có nhiều phương pháp giảng dạy tích cực phù hợp với các loại hình lớp học khác nhau. Trong trường hợp sĩ số lớp quá đông, giảng viên có thể áp dụng phương pháp Hỏi – Đáp, Nêu ý kiến ghi lên bảng, Hỏi chuyên gia, Đóng vai, Trực quan hóa, Tình huống, Tia chớp, Sàng lọc… Thậm chí, ngay cả phương pháp Làm việc nhóm cũng có thể áp dụng thành công với lớp trên 100 học viên. Điều này chứng tỏ sự thành công không phụ thuộc vào phương pháp mà phụ thuộc vào bản lĩnh và kỹ năng quản lý lớp của người thầy.

b. E ngại người học lười phát biểu, thụ động: Chỉ cần giáo viên có khả năng giao tiếp tốt và biết cách khuyến khích, cả lớp sẽ tham gia đóng góp ý kiến trong giờ học. Người học ngại phát biểu thường là do người dạy chưa tìm được cách khơi lên ngọn lửa học tập trong lòng của mỗi học viên.

c. Ngại tốn thời gian và tiền bạc: Các phương pháp giảng dạy tích cực không hề tốn nhiều thời gian hay tiền bạc như nhiều người vẫn nghĩ. Có những phương pháp chỉ cần 5-10 phút cũng có thể tạo ra sự sôi nổi trong lớp, giúp người học thu nhận kiến thức một cách dễ dàng, chẳng hạn như: phương pháp tia chớp, phương pháp Hỏi – Đáp, phương pháp Nêu ý kiến ghi lên bảng… Tiền bạc hay trang thiết bị hiện đại không phải là vấn đề cốt yếu của các phương pháp giảng dạy tích cực. Ngoài tấm bảng sẵn có, hầu hết các phương pháp đều không đòi hỏi trang bị thêm bất cứ phương tiện nào.

d. Sợ bị “cháy giáo án”: Chỉ những người dạy một cách máy móc theo sách vở mới sợ “cháy giáo án”. Người thầy giỏi cần biết chọn lọc nội dung để thiết kế buổi giảng sao cho hiệu quả nhất.

2. Những e ngại của người học:

a. Ngại làm việc, chỉ thích chép: Điều này xuất phát từ thói quen học theo kiểu truyền thống. Có điều, khó khăn này sẽ được hóa giải khi người học thấy được lợi ích từ việc học theo phương pháp chủ động. Theo kinh nghiệm của tôi, chỉ sau một tiết học theo phương pháp tích cực, người học sẽ cảm thấy hứng thú và tích cực hưởng ứng cách học này.

b. Ngại tự học trước khi đến lớp: Ban đầu, hiếm có người học nào tự giác chuẩn bị bài học trước khi đến lớp. Để khắc phục điều này, giáo viên có thể hướng dẫn học viên cách tự học ở nhà bằng cách đặt những câu hỏi ngắn gọn và hấp dẫn, giúp học viên định hướng những gì họ cần chuẩn bị. Giáo viên cũng cần tìm hình thức phù hợp nhằm khen thưởng, động viên những người thực hiện tốt việc chuẩn bị bài, ví dụ đặt câu hỏi để kiểm tra việc đọc sách tại nhà và cộng điểm thưởng cho những bạn trả lời tốt.

c. Tự ti, chưa mạnh dạn phát biểu: Giáo viên có thể khắc phục khó khăn này bằng cách khuyến khích, động viên hay khen ngợi người học, nhằm tạo không khí hoạt động sôi nổi trong lớp. Thậm chí, cách chỉ định trực tiếp cũng là một cách hiệu quả để tạo cơ hội cho người học thể hiện quan điểm, bởi vì nhiều người tuy không dám giơ tay nhưng vẫn rất muốn được phát biểu trước lớp.

d. Sợ thầy áp dụng phương pháp mới nhưng vẫn thi theo kiểu học thuộc lòng: Nhà trường cần áp dụng việc ra đề thi mở, khuyến khích tư duy sáng tạo và khả năng phản biện của người học. Đề thi cần mang tính ứng dụng cao để người học được sáng tạo, phát huy hết khả năng sẵn có và tạo dấu ấn riêng. Khi áp dụng phương pháp chủ động, tôi luôn ra đề mở và dù nhà trường có ra đề đóng (bốc thăm từ ngân hàng đề thi), tôi vẫn hướng dẫn các học viên làm theo hướng mở, liên hệ thực tế nhiều.

e. Sợ kiến thức không được tổng hợp rõ ràng: Điều này xảy ra là do một số giáo viên áp dụng chưa đúng cách thức giảng dạy của các phương pháp giảng dạy tích cực, khiến người học không chốt được những kiến thức cần thiết. Ví dụ, với phương pháp Làm việc nhóm, một số giáo viên cho người học làm việc và phát biểu, nhưng sau đó không tổng kết kiến thức sau khi bài giảng kết thúc, khiến người học mất phương hướng, không xác định được đúng sai. Tuy rằng phương pháp giảng dạy chủ động khiến người thầy giảm bớt thời lượng độc thoại so với cách cũ nhưng giảng viên cần lưu ý đảm bảo những phần quan trọng bao gồm phần tổng kết, bổ sung và định hướng kiến thức cuối mỗi buổi học.

Những yêu cầu cần thực hiện để có giờ giảng thành công

1. Tìm hiểu kỹ về người học:

Người dạy cần tìm hiểu các thông tin cơ bản về người học như thành phần chính, độ tuổi, tỷ lệ nam/nữ, trình độ học vấn… Đặc biệt cần nắm bắt rõ nhu cầu, mong đợi của học viên đối với môn học và giảng viên để thiết kế nội dung bài giảng cũng như chọn phương pháp phù hợp nhất.

2. Chuẩn bị bài giảng:

• Giáo viên chỉ chọn tối đa 5 thông điệp ý nghĩa nhất và cắt bớt những nội dung không cần thiết, không phù hợp. Để học sinh dễ ghi nhớ, tốt nhất giáo viên nên tổ chức bài giảng theo Quy tắc số 3 (chia bài giảng thành 3 phần, mỗi phần 3 ý lớn, mỗi ý lớn chia thành 3 ý nhỏ…).
• Thay đổi linh hoạt cách thể hiện nội dung bằng các phương pháp giảng dạy chủ động khác nhau.
• Chuẩn bị tư liệu minh họa sinh động để trực quan hóa bài giảng.

3. Giao tiếp với người học:

Người dạy cần tôn trọng, và hơn hết là nên làm bạn với người học. Thái độ thân thiện, cởi mở, biết lắng nghe của thầy cô luôn được người học trân trọng. Sự khen ngợi và khuyến khích đúng lúc, đúng chỗ của giáo viên sẽ giúp học viên có cơ hội phát triển tiềm năng của riêng họ.

4. Rút kinh nghiệm sau từng giờ giảng:

Cảm nhận của người học đối với tiết học rất quan trọng. Chỉ người học mới biết họ đã thu hoạch được gì qua từng giờ giảng và người dạy cần thay đổi như thế nào để người học có thể học tốt hơn. Về vấn đề này, chúng tôi xin trích dẫn ý kiến cá nhân đã được chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ ngày 27/2/2009:

BÀI CHIA SẺ TRÊN BÁO TUỔI TRẺ

TT - Đọc bài “Người thầy không hoàn hảo” (Tuổi Trẻ ngày 26/2/2009) tôi như được sống lại với bao kỷ niệm của những ngày đầu đứng trên bục giảng.

Ngày ấy, một sinh viên năm nhất đã góp ý với tôi rằng: “Cô ơi, cô nói hơi to, trong khi loa lại ở gần khiến em nhức hết cả tai rồi”. Từ góp ý này, tôi luôn ý thức điều chỉnh âm lượng vừa phải và luôn hỏi sinh viên rằng nói như vậy các em nghe rõ không, có to quá không.

Có lần một học trò khác lại thì thầm với tôi rằng: “Cô ơi, cô nên trang điểm một chút khi lên lớp, như vậy trông cô sẽ xinh hơn và chúng em có thêm cảm hứng để học”.

Đó là những lời góp ý đầu tiên học trò dành cho tôi. Lời góp ý giản dị nhưng lại có ý nghĩa rất lớn với tôi trong việc ý thức giữ gìn hình ảnh trước học trò, cả về hình thức lẫn tư cách.

Mới đây, một lời góp ý của học trò đã khiến tôi suy nghĩ rất nhiều: “Em thấy cô giảng bài rất tình cảm, gần gũi nhưng khi gặp cô ngoài giờ học em cứ thấy xa cách sao ấy, có rất nhiều điều em muốn chia sẻ với cô mà chưa dám”. Từ góp ý này, tôi đã nghiêm túc nhìn lại mình và nhận ra rằng đôi khi tôi đã vô tình trở thành người lạnh lùng và khó gần.

Không chỉ thế, tôi đã nhận được rất nhiều nhận xét chân tình khác từ học trò trong suốt tám năm đứng lớp. Học trò của tôi, dù là các em sinh viên hay các anh chị học viên lớn tuổi, đều có một điểm chung là rất chân tình trong việc giúp cô giáo dạy tốt hơn.

Nếu ai đó hỏi làm cách nào để dạy tốt, tôi sẽ nói kinh nghiệm quan trọng nhất mà tôi có được là chân thành tiếp thu ý kiến nhận xét của học trò. Thông thường, sau khi dạy được một nửa chương trình hoặc vào buổi kết thúc môn học, tôi đều xin nhận xét của cả lớp để hoàn thiện hơn nữa bài giảng và cách dạy của mình. Tôi đề nghị cả lớp không ghi tên vào phiếu để nhận xét được khách quan. Chính cách làm này đã cho tôi nhiều bài học quý để hoàn thiện mình khi đứng lớp (từ nội dung bài giảng cho đến phong cách, ứng xử).

PHẠM THỊ THÚY

Những Nguyên Tắc Trong Giảng Dạy

Nguyên tắc 1: Liên hệ thực tế

Giờ giảng tốt thường được bắt đầu từ thực tiễn

và kết thúc bằng thực tiễn.

- Ulrich Lipp

Những gì được dạy trên lớp phải gắn với cuộc sống bên ngoài, đặc biệt là với người lớn tuổi, nếu nội dung bài học không liên quan đến công việc họ đang làm thì họ sẽ không muốn học. Họ chỉ có thể hiểu lý thuyết thông qua ví dụ thực tế.

Vậy làm thế nào để liên hệ thực tế trong quá trình giảng bài?

Nguyên tắc Liên hệ thực tế

Nêu ra các ví dụ liên quan đến công việc hàng ngày của người học là một cách mở bài tốt. Những ví dụ này sẽ khiến người nghe cảm thấy tò mò và nhận ra rằng những kiến thức họ tiếp thu được trong giờ học có thể ứng dụng vào thực tế công việc, gần gũi và hữu ích với họ. Khi người học thấy rõ lợi ích của việc học, họ sẽ tích cực tiếp thu bài hơn, học tập trung hơn. Khởi đầu thuận lợi, người dạy có thể tiếp tục giảng phần lý thuyết gồm: định nghĩa, giải thích, quy tắc… Đến cuối bài, một lần nữa người dạy cần thiết lập mối liên hệ giữa bài học với thực tế. Bài học được bắt đầu bằng thực tiễn và kết thúc bằng thực tiễn, như thế mới đảm bảo nguyên tắc “học đi đôi với hành”.

Một giờ giảng tốt, hiệu quả cần gợi mở và thu hút người học bằng những câu hỏi liên quan đến thực tế công việc của họ, cung cấp cho họ kiến thức mới về mặt lý thuyết và kết thúc bằng các yêu cầu thực tế. Để có thời gian liên hệ thực tế, nội dung bài giảng nên được cắt giảm, chỉ tập trung vào những nội dung thực sự cần thiết. Thực tế cho thấy, mỗi buổi học tại Việt Nam hiện nay phải truyền đạt quá nhiều nội dung, vì vậy mỗi giáo viên cần phải linh hoạt trong việc chọn lọc những điều cần thiết và hữu ích nhất dành cho người học.

Nguyên tắc 2: Tạo không khí tích cực trong giờ giảng

Nguyên tắc Tạo không khí tích cực trong giờ giảng

Việc học không phải lúc nào cũng vất vả. Học và chơi không phải là hai hoạt động đối nghịch nhau. Khi người học tìm thấy niềm vui trong học tập, việc học cũng trở nên dễ dàng hơn. Trách nhiệm của người dạy là giúp người học cảm nhận được “học là niềm vui”.

Một số cách để tạo không khí tích cực, vui vẻ trong giờ học:

• Trò chơi khởi động giúp tạo sự hào hứng (Vui lòng xem phần Phương pháp Dạy bằng trò chơi sư phạm: Chơi mà Học);
• Tôn trọng và quan tâm đến người học;
• Tích cực mang đến cho người học nhiều nụ cười;
• Cử chỉ thân thiện, đặc biệt là ánh mắt;
• Linh hoạt thay đổi phương pháp giảng để tạo sự sinh động;
• …

Nguyên tắc 3: Trực quan hóa – Trình bày nội dung bằng hình ảnh

Nguyên tắc Trực quan hóa

Nếu chỉ giảng bằng cách thuyết trình thì lượng kiến thức bị thất thoát sẽ là bao nhiêu phần trăm? Các nghiên cứu đã cho biết, con số ấy là 80%.

Con người không chỉ học bằng cách nghe mà còn học được nhiều thông qua quan sát. Vì thế, tất cả những nội dung quan trọng cần phải được trực quan hóa, đồng thời cần tạo điều kiện để người học có thể nhìn thấy những nội dung này càng lâu càng tốt.

Trực quan hóa được thực hiện thông qua các phương tiện giảng dạy như: bảng viết, bảng ghim, bảng lật, trình chiếu bằng máy, dụng cụ trực quan, tranh, ảnh, hình vẽ… Mỗi khi giảng xong một nội dung nào đó, người dạy nên dán hoặc treo nội dung đã được trực quan hóa quanh lớp học để phần kiến thức quan trọng luôn hiển thị trước mắt người học.

Nguyên tắc 4: Khuyến khích người học tự làm

Nguyên tắc Khuyến khích người học tự làm

“Trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một làm.”

Không ai có thể học trong một khoảng thời gian dài bằng cách ngồi một chỗ và tiếp thu với tinh thần thụ động. Khuyến khích học viên học tích cực có nghĩa là khuyến khích họ vận động suốt buổi học và chủ động tiếp thu kiến thức. Khi được khuyến khích, người học sẽ trở nên chủ động và học hỏi với tinh thần hào hứng. Bằng không, khó ai có thể tập trung nghe giảng suông được quá 20 phút.

Giáo viên có thể tổ chức học chủ động bằng nhiều cách khác nhau, chẳng hạn:

• Tạo cơ hội cho người học đóng góp ý kiến, làm việc nhóm, tham gia hỏi - đáp…;
• Làm bài tập;
• Thực hành;
• Tạo điều kiện cho người học truyền đạt lại nội dung vừa học cho người khác (Vui lòng xem thêm mục Giới thiệu một số Phương pháp bổ trợ khác);
• …

Nguyên tắc 5: Chốt lại nội dung giờ giảng

Nguyên tắc Chốt lại nội dung giờ giảng

Chốt lại nội dung hay neo kiến thức là phần quan trọng trong quá trình giảng dạy, giúp người học ghi nhớ sâu những kiến thức đã học. Một bài giảng thiếu phần này cũng giống như một con thuyền bị thiếu mất mỏ neo! Neo cắm vào đáy biển và giữ con thuyền đứng nguyên tại chỗ, không bị trôi đi dưới sự tác động của sóng và gió. Ẩn dụ “neo kiến thức” mô tả mọi nỗ lực giữ cho những gì người thầy truyền đạt không bị quên đi. Với tư cách là giảng viên, chúng ta phải ghi được những dấu ấn quan trọng của bài giảng vào đầu người học.

Các tiêu chí để người dạy tự đánh giá một giờ giảng tốt

1. Tôi có sử dụng các phương pháp và phương tiện một cách linh hoạt không?

2. Tôi có khuyến khích người học tham gia tích cực vào bài giảng không?

3. Tôi có bao quát được toàn bộ lớp học không?

4. Tôi có độc thoại liên tục hơn 20 phút?

5. Tôi có trực quan hóa các nội dung chính của bài học không?

6. Nội dung và thời lượng của bài giảng có được điều chỉnh để duy trì sự chú ý của người học hay không?

7. Tôi đã “neo” kiến thức cho người học chưa?