Chương 3: Những điều cần thực hiện ngay
Những điều cần thực hiện ngay
LẮNG NGHE. Chúng tôi không mong đợi các em quyết định làm gì với cả cuộc đời sau này của mình ngay từ ngày hôm nay. Đó không phải là mục đích của mẩu đối thoại này. Trong thực tế, các mục tiêu trong đời thay đổi thường xuyên đến nỗi yêu cầu như thế sẽ là không thực tế.
Chúng tôi muốn trò chuyện với em về việc chuẩn bị những mục tiêu cấp bách hơn trong thời gian:
• 6 tháng
• 1 năm
• 3 năm
• 5 năm
Các em thậm chí còn có thể đặt mục tiêu cho một ngày hay một tuần. Rất nhiều người có những mục tiêu như thế, nhưng thay vì gọi đó là “mục tiêu”, họ chỉ đơn giản gọi nó là “danh sách công việc”.
Vậy nên hãy thử nghĩ xem.
• Hiện giờ em đang ở đâu?
• Em muốn đi đến đâu?
• Cần làm gì để đến được đó?
Em biết không, mục tiêu chính là hệ thống định vị GPS riêng của các em đấy. Bản thân chúng tôi nếu phải rời nhà đến một nơi xa lạ nào đó mà không có thứ công cụ tuyệt vời ấy trong xe và trong điện thoại để dẫn đường thì chúng tôi cũng sẽ hơi lo lắng đấy.
Mục tiêu cũng đóng vai trò tương tự. Nó giúp em đi đúng đường. Một khi em đã biết mình muốn đi tới đâu, mục tiêu chính là thứ giữ cho em đi đúng hướng.
Vậy làm thế nào em biết em muốn đi đâu? Nếu em có thể nhìn thấy trước tương lai của mình thì điều gì sẽ làm em cảm thấy phấn khích? Quên ý tưởng là mình sẽ thắng giải độc đắc cuộc đời đi nha. Hãy xem lại nào.
Điều gì sẽ khiến các em hạnh phúc? Điều gì sẽ khiến các em tự hào về tương lai của mình?
Hoặc hãy cứ nghĩ về bản thân mình lúc này.
• Em thích làm gì?
• Em có thích môn thể thao nào không?
• Em có thích tham gia một trò chơi cụ thể nào không?
• Em có phải là một vũ công?
• Em có phải một người ưa viết lách?
• Em có phải là người thích đọc sách? (Tất nhiên là không tính lúc này nhé!)
Nếu em có thể bỏ thêm thời gian để làm một việc, việc đó sẽ là gì?
Em nghĩ ra chưa? Hy vọng là rồi, bởi vì chúng ta sẽ đi bước tiếp theo. Trước khi chúng ta tiếp tục, có một khái niệm cực kỳ quan trọng em cần biết. Đừng lo lắng; nó không xa lạ gì đâu. Có khi em từng nghe qua rồi. Em cần phải ghi lại những mục tiêu của mình!
Mục tiêu giúp em đi đúng đường.
Một khi em đã biết mình muốn đi tới đâu, mục tiêu sẽ giữ cho em không đi chệch ra khỏi con đường em đã chọn.
Một trong những người hướng dẫn làm việc khá thân cận với chúng tôi, tiến sĩ Stephen R. Covey, nói rằng mục tiêu vẫn chưa hẳn là thứ em thật lòng muốn nếu em chưa viết ra giấy và chưa có những kế hoạch khả thi để đạt được nó.
“Thôi đề ra mục tiêu đi”, ông viết. “Mục tiêu chỉ là mơ mộng hão huyền nếu em không có một kế hoạch cụ thể để đạt được nó.”
Tiến sĩ Covey gọi đây là “Tập trung vào mục tiêu từ khi bắt đầu”. Trong cuốn sách 7 thói quen của người thành đạt, đó là thói quen thứ hai. Nếu em bắt đầu với mục tiêu đã định trước, em sẽ có thời gian để tạo dựng trong tâm trí mình hình ảnh về nơi em muốn đến hay con người em muốn trở thành. Sau đó, trong khi lên kế hoạch, em sẽ xem xét lại những lựa chọn và quyết định của mình với hình ảnh các em đã xây dựng trong tâm trí này. Nó có phải là một phần trong kế hoạch của em để đạt được mục tiêu không? Nó có giúp em đến được nơi em muốn đến không?
Việc viết xuống những mục tiêu của mình là rất quan trọng, bởi điều đó phản ánh khát vọng trong lòng em. Khi em viết xuống một mục tiêu, tâm trí em sẽ dễ dàng ghi nhớ nó hơn, bởi mục tiêu cần được nuôi dưỡng bởi cả suy nghĩ lẫn hành động.
Thậm chí khoa học cũng ủng hộ nguyên lý này. Ngay cả khi em không thích khoa học thì có thể em vẫn thấy điều này khá thú vị đấy.
Giáo sư Ed Vogel của trường Đại học Oregon từng nghiên cứu về phản ứng của não bộ khi chúng ta đặt mục tiêu. Ông đã sử dụng rất nhiều thiết bị công nghệ cao để vẽ bản đồ bộ não một cách cơ bản.
Ông so sánh một bộ não hoạt động hiệu quả với một tòa nhà có người bảo vệ to con đứng gác cửa - người có nhiệm vụ kiểm tra xem ai được đi vào và ai phải đứng ngoài tòa nhà.
Nếu có mục tiêu, em sẽ có thể báo cho bộ não biết cái gì được đi vào và cái gì phải bị tống ra ngay lập tức. Khi em viết xuống mục tiêu của mình, bộ não của em sẽ ghi nhận mục tiêu và hiểu rằng điều đó rất quan trọng.
Giáo sư Vogel nhận thấy rằng một khi mục tiêu của em được thiết lập, một phần trong bộ não gọi là nhân cầu nhạt sẽ đóng vai trò ông bảo vệ to con đứng gác cửa. Với một mục tiêu xác định rõ ràng, bộ não của em sẽ hợp tác cùng em để tống những thứ có thể làm em xao lãng ra ngoài. Nghe hay thật phải không?
Vậy hãy viết mục tiêu của mình xuống, càng chi tiết càng tốt. Thực sự thì chúng tôi sẽ chấp nhận bất cứ mục tiêu gì em có thể nghĩ ra. Đây không phải là bài tập lấy điểm! Vậy nên nếu tất cả những gì em nghĩ đến chỉ là “vào đại học” thôi, chúng tôi cũng sẽ chấp nhận. Đương nhiên là cách viết kiểu như “đậu một trường đại học trong top 20 trước năm 19 tuổi” vẫn tốt hơn, bởi đó là một mục tiêu rõ ràng hơn, thế nhưng chúng ta có thể bắt đầu từ đâu cũng được.
Em sẽ cần có vài mục tiêu trong học tập. Ví dụ như:
• Đạt điểm cao ở trường cấp ba
• Đạt điểm cao trong kỳ thi tuyển vào đại học
• Đỗ vào một trường đại học tốt
Tất cả những điều trên đều là những mục tiêu học tập em cần cân nhắc, thế nhưng em cũng cần nghĩ đến những thứ khác nữa.
• Em có muốn học một nhạc cụ hay tập một môn thể thao nào không?
• Em có thích thành lập một đội nhóm nào không?
• Em có thích tham gia sự kiện ở trường học hay ở cộng đồng nơi em ở không?
• Em có muốn tiết kiệm ít tiền để mua thứ gì đặc biệt không?
Nếu câu trả lời của em là “có” cho bất kỳ câu hỏi nào ở trên, vậy hãy lập mục tiêu đi. Nghĩ xem làm cách nào để đạt được những mục tiêu đó. Nhập điểm đến vào hệ thống định vị GPS của em.
Ở đầu cuốn sách, chúng ta đã nói đến tầm quan trọng của phụ huynh hoặc người hướng dẫn trong quá trình này. Nhắc lại một chút, phụ huynh hay người hướng dẫn ở đây là người em cảm thấy có thể thoải mái chia sẻ về cuộc sống, kế hoạch, và đặc biệt là mục tiêu của mình.
Sự giúp đỡ của phụ huynh/người hướng dẫn trong quá trình này mang lại rất nhiều lợi ích:
• Đầu tiên, họ có thể nhận ra những tiềm năng của em mà chính em cũng không biết mình có, và có thể giúp em đặt ra mục tiêu cao hơn mục tiêu mà em nghĩ mình có thể đạt được.
• Thứ hai, họ sẽ cổ vũ em đạt đến mục tiêu của mình. Em cần có ai đó bên cạnh để đảm bảo mình không bỏ cuộc, đặc biệt là vào những lúc em cảm thấy suy sụp. Điều này là rất quan trọng!
• Và cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, họ có những kỹ năng và kinh nghiệm cụ thể để hướng dẫn em trên con đường tới thành công.
Ngoài phụ huynh, có thể em còn có nhiều người hướng dẫn, thế nhưng điều quan trọng là phải có phụ huynh/người hướng dẫn cụ thể cho từng mục tiêu. Đưa họ xem danh sách mục tiêu của em và gặp gỡ họ thường xuyên để xem xét tiến độ của mình.
Hãy nói cho phụ huynh/người hướng dẫn biết lý do tại sao em chọn họ. Chúng tôi biết họ sẽ rất vui lòng giúp đỡ em, và sẽ cẩn thận giám sát em hoàn thành những mục tiêu em đặt ra. Cho dù đó là ai đi nữa, hãy đảm bảo em luôn có ít nhất một phụ huynh/người hướng dẫn để trao đổi mỗi tuần. Thêm vào đó, hãy đảm bảo phụ huynh/người hướng dẫn đó thực sự thật lòng khi nhận xét tiến độ của em.
Chúng tôi hy vọng em cũng sẽ kêu gọi bạn bè mình tham gia tiến trình này. Giờ em đã đủ lớn để hiểu được giá trị và lợi ích của tình bạn. Ngay cả bây giờ, một số người có ảnh hưởng nhất trong cuộc đời chúng tôi vẫn là những người bạn chúng tôi chơi cùng từ hồi cấp hai. Chúng tôi đã học tập cùng nhau qua những năm tháng đó và giúp đỡ nhau trên suốt chặng đường. Chúng tôi tin các em cũng sẽ làm vậy.
Có bạn bè tốt sẽ giúp em trở thành một con người tốt hơn. Bạn tốt sẽ luôn ở bên cạnh em - từng bước một theo đúng nghĩa đen - bởi họ đang đồng hành cùng em. Vậy nên hãy cẩn thận khi chọn bạn bè và con đường cho mình.
Chúng tôi rất thích câu này trong cuốn 7 thói quen của bạn trẻ thành đạt của Sean Covey:
Nếu bạn chọn thả trôi theo dòng nước, bạn sẽ đến đúng chỗ dòng nước chảy đến, và có lúc nó sẽ chảy thẳng xuống đồi rồi rơi vào vũng bùn. Bạn sẽlàm đúng những gì những người khác đang làm, cho dù đó có thể không phải là mục tiêu của bạn. Người ta nói con đường dẫn tới nơi bất định thực ra chính là cuộc đời bất định. Bạn phải quyết định xem đường hướng nào mới là hợp với mình. Không bao giờ là quá sớm cả.
Chúng tôi biết em muốn có những thứ tốt hơn là một vũng bùn. Vậy nên hãy sẵn sàng kén cá chọn canh, muốn điều tốt nhất cho cuộc đời và tương lai mình. Và nếu điều đó có nghĩa là em phải đi ngược dòng chảy thì cũng được thôi.
HỌC HỎI. Ở trường cấp hai, chúng tôi kết bạn với Theo. Theo chiến đấu với bệnh béo phì trong suốt thời thơ ấu và kéo dài đến tận cấp hai. Cân nặng của cậu ấy chưa bao giờ tăng đến độ phải nằm một chỗ, thế nhưng chúng tôi biết rằng cậu ấy vẫn không hài lòng với vẻ ngoài của mình. Cho dù còn rất nhỏ tuổi, cân nặng đó đã gây tác động xấu đến cả thể chất và tâm lý của cậu ấy rồi.
Một ngày hè nọ, mọi thứ thay đổi. Chúng tôi không rõ lắm chuyện gì đã xảy ra, nhưng Theo bắt đầu đặt mục tiêu giảm cân. Cậu ấy đã phát mệt với vẻ ngoài của mình và phát ngán với những cảm giác chán nản bên trong, nên thay vì tìm hiểu những chế độ ăn kiêng khắc nghiệt hay chế độ tập luyện giảm cân nhanh, cậu ấy đặt mục tiêu chạy bộ mỗi ngày.
Ngày đầu tiên rời khỏi nhà, cậu ấy chạy bộ đến trạm xe buýt gần nhất. Vụ này khiến cậu ấy suýt ngất, thế nhưng đó là mục tiêu của cậu ấy, và cậu đã làm được! Trước đó cậu chưa bao giờ chạy hết con phố cả, và việc chạy ngoài trời, trước mặt hàng xóm láng giềng, cần một sự can đảm khủng khiếp.
Với sự giúp đỡ của phụ huynh/người hướng dẫn của mình, Theo chạy đến trạm xe buýt mỗi ngày cho tới khi cảm thấy sẵn sàng để chạy đoạn đường xa hơn. Trong vòng một năm, Theo đã loại bỏ hết số cân thừa và trở thành một trong những đứa trẻ khỏe mạnh nhất trường.
Theo thậm chí còn được tham gia một ban nhạc diễu hành, cũng như trở thành một trong những vận động viên chạy việt dã giỏi nhất trường cấp ba của chúng tôi. Nếu như hồi lớp tám có người nói với chúng tôi rằng Theo sẽ trở thành một trong những vận động viên thể thao giỏi nhất trường, hẳn chúng tôi chẳng tin đâu. Sự quyết tâm của Theo rất đáng khen ngợi, và cậu ấy cũng là bằng chứng cho thấy các bạn trẻ có thể đặt ra và đạt được những mục tiêu lớn.
Câu chuyện của Theo là một câu chuyện đầy cảm hứng, và đó là một trong những ví dụ về những học sinh khao khát thay đổi và đạt được sự thay đổi đó bằng cách đặt ra mục tiêu và làm việc chăm chỉ. Chúng tôi từng chứng kiến thành viên trong gia đình và nhiều bạn bè khác vượt qua bệnh tật, đạt điểm cao trong lớp và trong các kỳ thi, xây dựng công ty lớn, và giúp đỡ mọi người qua nhiều năm phục vụ cộng đồng và tham gia các tổ chức quân sự, và đó mới chỉ là một vài ví dụ mà thôi.
Với tất cả những nguồn lực ta nhận được từ những nghiên cứu và công nghệ hiện đại, giờ đây ta rất ít nghe thấy cụm từ “bất khả thi.” Cho dù mục tiêu của em là gì, giờ cũng là lúc bắt đầu thực hiện mục tiêu đó, với sự trợ giúp của phụ huynh/người hướng dẫn.
Đừng chờ tới khi em bị buộc phải nghĩ về tương lai của mình chỉ vì tuần sau em phải nộp đơn ứng tuyển vào đại học. Mọi thứ sẽ ở vào đúng chỗ của nó nếu em bắt đầu ngay từ bây giờ. Hãy thử tưởng tượng xem những cơ hội vào được trường đại học tốt mở ra trước mắt em nhiều như thế nào nếu em đã đặt sẵn mục tiêu và thực hiện các bước cần thiết để thành công từ nhiều năm trước rồi.
SUY NGẪM. Hãy dành thời gian suy nghĩ về những câu hỏi sau đây. Sau đó, với sự giúp đỡ của phụ huynh/người hướng dẫn, hãy điền câu trả lời của mình vào khoảng trống chừa sẵn.
Khi suy nghĩ về những câu hỏi trong Mẩu đối thoại này và những Mẩu đối thoại tiếp theo, em hãy tham khảo mô hình trách nhiệm học sinh bên dưới. Hãy tìm cách xác định các mong muốn của mình, liệt kê các hành động cụ thể để đạt được các mong muốn đó, cũng như cách thức duy trì tiến trình của mình, rồi chia sẻ kinh nghiệm với mọi người. Như các mũi tên cho thấy, đây là những bước nối tiếp nhau!
Những điều quan trọng nhất em muốn đạt được trong cuộc sống là gì?
_________________________________
_________________________________
_________________________________
Em muốn cải thiện điều gì trong cuộc sống của mình? Em có thể làm gì ngay từ ngày hôm nay để bắt đầu việc cải thiện đó?
_________________________________
_________________________________
_________________________________
Em muốn thấy mình ở vị trí nào trong vòng sáu tháng tới? Một năm tới? Ba năm hay năm năm tới?
_________________________________
_________________________________
_________________________________
Em cần gặp phụ huynh/người hướng dẫn của mình bao lâu một lần để cùng họ xem xét lại mục tiêu của em?
_________________________________
_________________________________
_________________________________
VÍ DỤ
Em có thể dùng trang này để tham khảo khi điền Bảng Mục tiêu Hành động ở trang tiếp theo.
HÀNH ĐỘNG. Sau khi đã cân nhắc những điều quan trọng nhất trong đời mình, em hãy viết xuống 6 mục tiêu lớn của em và những người sẽ giúp em đạt được từng mục tiêu. Việc có mục tiêu lớn rõ ràng sẽ định hướng cho em trong suốt nhiều năm tới. Hãy sao chép thêm một bản mục tiêu hành động này để gửi cho phụ huynh/người hướng dẫn của em.
CHÂM NGÔN ĐỂ SUY NGẪM
"Một cách nữa để có sự chuẩn bị tốt là suy nghĩ theo hướng tiêu cực. Đúng, tôi là một kẻ lạc quan. Thế nhưng khi chuẩn bị ra một quyết định, tôi thường nghĩ tới tình huống xấu nhất. Tôi gọi đó là 'nhân tố bị sói ăn thịt'. Nếu tôi làm một điều gì đó, điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là gì? Liệu tôi có bị sói ăn thịt không? Con người chỉ có thể lạc quan nếu có sẵn kế hoạch dự phòng cho trường hợp tồi tệ nhất. Có rất nhiều thứ tôi không cần lo lắng tới, bởi tôi đã có sẵn kế hoạch trong trường hợp nó xảy ra rồi."
- RANDY PAUSCH
GIÁO SƯ NGÀNH KHOA HỌC MÁY TÍNH, TƯƠNG TÁC GIỮA CON NGƯỜI VÀ MÁY TÍNH, VÀ NGÀNH THIẾT KẾ CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC CARNEGIE MELLON (CMU) Ở PITTSBURGH, PENNSYLVANIA, MỸ